Siyatik: Belirtileri, Nedenleri ve Rahatlatan Yaklaşımlar

Siyatik, belden kalçaya ve bacağa uzanan, vücudun en uzun sinirinin ya da onu oluşturan bel sinir köklerinin tahriş olmasıyla ortaya çıkan ağrı, uyuşma ve karıncalanma tablosudur. Kendi başına bir hastalık değil, altta yatan bir sorunun belirtisidir. Bu yazıda tablonun nasıl tanındığını, nedenlerini, bel fıtığıyla ilişkisini ve sizi rahatlatabilecek yaklaşımları bulacaksınız.

Tanımı ve belirtileri

Siyatik nedir, belirtileri nelerdir?

Bu sinir, belin alt kısmından çıkan birkaç sinir kökünün birleşmesiyle oluşur; kalçanın derininden geçerek uyluğun arkasından aşağı iner ve dizin arkasında dallara ayrılır. Hattın herhangi bir noktasında baskı ya da tahriş olduğunda belirtiler sinirin uzandığı bölgede hissedilir.

Sık görülen belirtiler:

• Kalçadan bacağın arkasına ya da yan tarafına yayılan, yanıcı, batıcı veya elektrik çarpması gibi bir ağrı
• Bacak ağrısının bel ağrısından daha belirgin olması
• Bacakta ya da ayakta uyuşma, karıncalanma
• Ayak bileğinde veya ayak parmaklarında güçsüzlük hissi
• Öksürme, hapşırma ya da uzun oturmayla artan ağrı

Belirtiler çoğunlukla tek bacaktadır. NHS'in bu konudaki rehberinde de belirtildiği gibi, birçok kişide şikâyet birkaç hafta içinde belirgin şekilde azalır; ancak bazı kişilerde daha uzun sürebilir.

Siyatik ağrısı nereye vurur?

Ağrı tipik olarak kalçadan başlar, uyluğun arkasından dizin altına iner ve baldıra, topuğa ya da ayağa kadar uzanabilir. Hangi sinir kökünün etkilendiğine göre ağrı ve uyuşma ayak sırtında, başparmakta ya da ayak tabanı ile küçük parmak tarafında yoğunlaşabilir.

Yalnızca uyluk arkasında kalan, uyuşma içermeyen gerilme ise daha çok kas kaynaklıdır. Bu ayrım için bacakta çekme hissi yazımıza göz atabilirsiniz.

Nedenleri ve bel fıtığıyla ilişkisi

Siyatik neden olur?

Sinir köküne ya da sinirin kendisine baskı yapan birçok durum bu tabloya yol açabilir:

• Bel fıtığı: En sık nedenlerden biridir; disk materyali sinir köküne bastırır.
• Belde kanal daralması: Özellikle ileri yaşta, yürürken artan bacak yakınmalarıyla kendini gösterebilir. Ayrıntılar belde kanal daralması yazımızda.
• Omur kayması (spondilolistezis): Sinir deliklerini daraltabilir.
• Piriformis kası kaynaklı tahriş: Kalçadaki bu kas sinire baskı yapabilir.
• Gebelik, uzun süre oturma, ağır kaldırma: Yakınmaları tetikleyebilir ya da artırabilir.
• Nadir nedenler: Enfeksiyon, tümör ya da travma; bu nedenle kırmızı bayrak belirtileri önemlidir.

Bacağa yayılan ağrının genel çerçevesini belden bacağa vuran ağrı yazımızda bulabilirsiniz.

Siyatik ile bel fıtığı arasındaki fark nedir?

Bu ikisi sık karıştırılır, ancak aynı şey değildir:

• Bu tablo bir belirti adıdır: Sinir hattı boyunca hissedilen ağrı ve uyuşmayı tanımlar.
• Bel fıtığı yapısal bir tanıdır: Disk dokusunun yerinden taşmasıdır ve görüntülemeyle gösterilebilir.

Bel fıtığı, siyatiğin en sık nedenlerinden biridir; fakat her fıtık sinire bası yapmaz. Bazı fıtıklar hiçbir şikâyete yol açmaz ya da yalnızca bel ağrısı yapar. Tersine, bu belirtileri yaşayan herkesin fıtığı yoktur; kanal daralması ya da piriformis kaynaklı tahriş de benzer bir tablo oluşturabilir. Fıtığın kendisini bel fıtığı yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Tanı nasıl konur?

Tanı çoğu zaman öykü ve muayeneyle konur. Hekim ya da fizyoterapist; reflekslere, kas gücüne, deri duyusuna ve bacağın düz kaldırılmasıyla ağrının tetiklenip tetiklenmediğine bakar. Görüntüleme her durumda gerekmez; kırmızı bayrak belirtilerinde, ilerleyen güçsüzlükte ya da tedaviye rağmen düzelmeyen yakınmalarda hekim tarafından istenebilir.

Rahatlatan yöntemler ve egzersizler

Siyatik ağrısına ne iyi gelir?

Belirtiler çoğu zaman zamanla gerilediği için ilk hedef, ağrıyı yönetirken hareketli kalmaktır:

• Aktif kalın: Uzun yatak istirahati yerine ağrıyı artırmayan kısa yürüyüşler genellikle daha faydalıdır.
• Oturma süresini bölün: Düzenli aralıklarla kalkıp birkaç adım atın.
• Sıcak ya da soğuk uygulama: Hangisi sizi rahatlatıyorsa kısa süreli kullanabilirsiniz.
• Uyku pozisyonu: Yan yatarken dizlerin arasına, sırtüstü yatarken dizlerin altına yastık koymak rahatlatabilir.
• Yük kaldırırken dikkat: Dizlerinizi bükün, yükü gövdenize yakın tutun ve belden dönerek kaldırmayın.
• İlaç tedavisi: Gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir.

Fizyoterapist, muayeneyle hangi hareketlerin belirtileri azalttığını belirler, size uygun egzersiz dozunu ayarlar ve günlük yaşam alışkanlıklarınızı düzenlemenize yardımcı olur. Ağrı azaldıkça program; gövde ve kalça kaslarını güçlendiren, yürüme ve oturma toleransını artıran hareketlerle aşamalı olarak ilerletilir.

Siyatik egzersizleri: Hangi hareketler yapılabilir?

Aşağıdaki hareketler genel olarak düşük riskli kabul edilir:

• Diz-göğüs: Sırtüstü yatın, bir dizinizi iki elinizle göğsünüze doğru çekin.
• Piriformis germe: Sırtüstü, dizler bükülü; ağrıyan taraftaki ayak bileğinizi diğer dizinizin üzerine koyun ve alttaki dizi yavaşça göğsünüze yaklaştırın.
• Kedi-deve: Dört ayak pozisyonunda sırtınızı yavaşça yuvarlayıp çukurlaştırın.
• Köprü: Sırtüstü, dizler bükülüyken kalçanızı yavaşça kaldırıp indirin.
• Hafif hamstring germe: Sırtüstü yatıp bacağınızı havlu yardımıyla kaldırın; bacakta yanma ya da elektriklenme başlamadan durun.

Süre, tekrar sayısı ve hareketlerin size uygun olup olmadığı kişiye göre değişir; bunu muayene sonrası bir fizyoterapist veya hekim belirler.

Her hareketi yavaş ve kontrollü yapın, nefesinizi tutmayın. Bacağa yayılan ağrı belirgin artarsa egzersizi bırakın; kişiye özel bir program için fizyoterapistinize danışın.

Siyatik ve benzer durumlar: ana farklar

Bu sayfada siyatik, bel fıtığı ve benzer bacak yakınmalarına yol açabilen durumlar aşağıdaki gibi birbirinden ayrılır.

Bu tablo tanı koydurmaz; yakınmalarınız için bir sağlık profesyoneline başvurun.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden acil servise başvurun:

• İdrar ya da dışkı kontrolünde kayıp
• Kasık ya da apış arası bölgede uyuşma
• Her iki bacakta birden ağrı, uyuşma ya da güçsüzlük
• Hızla ilerleyen kas güçsüzlüğü, ayağı yerden kaldıramama

Şu durumlarda da kısa sürede hekime görünün:

• Ateş, açıklanamayan kilo kaybı ya da kanser öyküsü
• Düşme veya kaza sonrası başlayan ağrı
• Gece istirahatte geçmeyen ağrı
• Birkaç hafta içinde düzelmeyen ya da giderek artan şikâyet

Bel ve kalça yakınmalarıyla ilgili diğer içerikler için bel ve kalça sayfasına, değerlendirme için iletişim sayfasına göz atabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Siyatiğe yürüyüş iyi gelir mi?

Ağrıyı artırmayan, kısa ve sık yürüyüşler çoğu kişiye iyi gelir. Yürürken bacak ağrısı belirgin artıyorsa mesafeyi kısaltın ve fizyoterapistinize danışın.

Siyatikte masaj yapılabilir mi?

Kalça ve bel çevresindeki kaslara yapılan hafif masaj bazı kişileri rahatlatabilir. Sinir hattına sert baskı uygulanması ise önerilmez.

Uzun süre oturmak ağrıyı artırır mı?

Birçok kişide uzun ve kesintisiz oturmak bacağa yayılan ağrıyı artırabilir. Sırtınızı destekleyen bir sandalye kullanmak, kalçanızı arkaya yaslamak ve belirli aralıklarla kalkıp birkaç dakika yürümek genellikle rahatlatır. Araba kullanırken de molalar vermek faydalı olabilir.

Bu ağrı tekrarlar mı?

Bazı kişilerde zaman zaman tekrarlayabilir. Düzenli egzersiz, sağlıklı kilo, uzun oturmayı bölmek ve doğru kaldırma alışkanlıkları tekrarlama olasılığını azaltmaya yardımcı olabilir.

Gebelikte bacağa vuran ağrıya ne yapılır?

Gebelikte bel ve kalçaya binen yük sinir tahrişine yol açabilir. Uygun pozisyonlar ve güvenli egzersizler için kadın doğum hekiminize ve fizyoterapistinize danışmanız önemlidir.

Kaynaklar

• NHS – Sciatica
• MedlinePlus – Sciatica